اعداد گُرجی

 یک پیوند برای کسانی که به اعداد گرجی علاقه مندند!

http://samaia.republika.pl/geo/generator-per.html

در موزه سمنان

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=145169338887382&set=a.145169142220735.32651.100001829496749&type=1&theater

در موزه سمنان اسکلت زنی ست که حدود چهار هزار سال قدمت دارد . با فرزندی در شکم که هرگز به دنیا نیامد. زن حدودا هفده ساله ست و حامله بود که به دیار مردگان پیوست غافل از اینکه دیگر بار اما به شکلی دیگر زنده خواهد شد . این اسکلت در تپه حصار دامغان پیدا شده است.

ترانه های کودکان ایرانی در غربت

Nowruz یا ....؟

به توصیۀ مراجع علمی و براساس قواعد آواشناسی (Phonetics)
برای همسانی با یونسکو و برای حفظ وحدت ملّی
نوروز را Nowruz بنویسیم

دکتر بهرام گرامی

به توصیۀ مراجع علمی و براساس قواعد آواشناسی (phonetics)، برای همسانی با یونسکو و برای حفظ وحدت ملّی نوروز را Nowruz بنویسیم. یکنواختی در معرفی این آیین بزرگ باستانی به جهانیان بسیار اهمیّت دارد:

اوّل - ناهمگونی در نوشتن نام نوروز با الفبای لاتین برای ما ایرانیان موضوعی کم اهمیّت و حتّی غیر قابل اعتناست، ولی باید دانست که نوشتن نوروز به دلخواه و سلیقۀ شخصی و به شیوه های متفاوت، غير ايرانی ها را دچار این توهّم نموده که: ۱) سال نو ايرانی نام و نشان درستی ندارد. ۲) اصل و ريشه و معنی آن برای ايرانيان روشن نيست. ۳) گروه های مختلف ایرانی سال نو متفاوتی را جشن می گیرند.

دوّم – گذاری در اینترنت و نگاهی به منابع غیر فارسی نشان می دهد که در نگارش نام نوروز با الفبای لاتین تا چه حد ناهمگونی و تشتّت آراء وجود دارد. بخش اول کلمۀ نوروز را به شکل های Now یا Naw یا Nav یا No و بخش دوّم آن را به شکل های ruz یا rouz یا rooz نوشته اند. علاوه بر این، گروهی دو بخش را سرهم به صورت يک کلمه و عده ای جدا از هم به صورت دو کلمه می نويسند و بعضی هم بين دو بخش آن خط تیره می گذارند.

سوّم - در زبان فارسی دو نوع صدای اُ وجود دارد: صدای کوتاه مانند پُل، بُز و تُن (واحد وزن) و صدای بلند مانند جُور (ظلم و جفا) و شُور (مشورت) است. (و این غیر از "او" کشیده در کلماتی چون زود یا سود است.) شاید مثال خوب برای صدای کوتاه  کلمۀ دو (عدد) و کلمۀ دُر (مروارید) و برای صدای بلند کلمۀ دو (دویدن) و کلمۀ دُور (پیرامون) باشد. در فرهنگ بزرگ سخن راهنمای تلفّظ برای عدد و مروارید do و راهنمای تلفّظ برای دویدن و پیرامون dow می باشد.

چهارم - در زبان انگلیسی کلمات low (پایین، کوتاه)، row (ردیف، صف)، bow (خم شدن) و sow (کاشتن) همان صدای بلند اُ را در فارسی دارند که با ow نشان داده می شوند. مثال بهتر کلمۀ know (دانستن) است که همان "نو" در خود نوروز است، منتهی با حرف ساکن k قبل از n که در آغاز کلماتی چون knife (کارد، چاقو) و knee (زانو) نیز وجود دارد.

پنجم - با آنکه شواهد بالا از علم آواشناسی جای بحثی باقی نمی گذارد و به اصطلاح حجّت را تمام می کند، با این حال، بسیاری از هموطنان عزیزمان در آمریکا یا کشور انگلیسی زبان دیگر، سه حرف اوّل کلمۀ Nowruz را به چشم کلمۀ انگلیسی now به معنی حالا یا اکنون نگاه می کنند و این ذهنیّت طبعاً مانع از پذیرش اصول علم آواشناسی یا Phonetics می شود. این دسته از هموطنان عزیز توجّه نمایند که حتّی آمریکایی ها که از کودکی با واژۀ now (حالا) آشنا هستند، Nowruz را همچون ما ایرانیان تلفّظ می کنند.

ششم - در مورد سه حرف بعدی (ruz)، باید گفت که نوشتن oo در زبان های لاتینی معمول نیست و در زبان انگلیسی oo گاهی مانند blood (خون) صدای آ می دهد، و نوشتن ou نیز مانند route (مسیر) و count (شمردن) برای صداهای دیگر است. در هر حال، استفاده از حرف u برای صدای "او" در کلمۀ "روز" (ruz) از متداول ترین دستورالعمل های نوشتن فارسی با حروف لاتین (transliteration) است که ضرورتی بر بحث و توضیح بیشتر پیرامون آن نیست.

*        *        *

آنچه در زیر می آید دلیل و اثبات بر حقّانیّت نگارش Nowruz نیست، زیرا دلایل آواشناسی نامبرده در بالا پشتوانۀ قوی آن گونه نوشتن است، ولی برای آگاهی از پذیرش این شیوۀ نگارش و میزان تداول آن بد نیست به موارد زیر نیز توجّه گردد:

۱. در جلسۀ مورّخ ۱۱ اوت ۲۰۰۴ یونسکو، نوشتن نوروز به صورت Nowruz به اتّفاق آراء مورد تصویب نمایندگان "کشورهای برگزارکنندۀ نوروز" شامل ایران، آذربایجان، ازبکستان، افغانستان، پاکستان، تاجیکستان، ترکیه، قزاقستان، قرقیزستان و هندوستان قرار گرفت و از آن پس یونسکو این شیوۀ نگارش را در ارتباطات جهانی خود معمول نموده است. این کشورها با وجود شیوه های مختلف تلفّظ، به شیوۀ نگارش Nowruz رأی داده اند.

۲. از دکتر احسان يارشاطر بنيان گذار دايرةالمعارف ايرانيکا، بزرگترين و معتبرترين مرجع ايران شناسی در زبان انگليسی، در مورد نحوۀ نوشتن کلمۀ نوروز با الفبای لاتين سؤال شد. ایشان در پاسخ چنین اظهار داشتند: "نوروز يک کلمه است، بدون فاصله یا خط تیره، و نگارش آن نه فقط برای انگلیسی زبانان بلکه برای دیگر ملیّت ها نیز براساس قواعد علم آواشناسی یا Phonetics به صورت Nowruz می باشد."

۳. زنده یاد دکتر محمد مقدم، استاد برجستۀ زبان شناس دانشگاه تهران، در سال ۱۹۳۸ (قبل از جنگ جهانی دوم) در رسالۀ دکترای خود زیر عنوان "ریشه های هند و اروپایی جشن های سال نو ایرانی" برای دانشگاه Princeton آمریکا، نوروز را به صورت Nowruz نوشته است.

۴. دو کشور آمریکا و کانادا نوروز را در ۲۱ مارس به رسمیّت شناخته اند. در آمریکا (کاخ سفید، کنگره و وزارت امور خارجه) و در کانادا (دولت و پارلمان) در اسناد و مکاتبات رسمی، نوروز را به شکل Nowruz می نویسند. (به پیام های شادباش رؤسای جمهور توجّه فرمایید.)

۵. دانشگاه های کمبریج و اکسفورد و بنیاد میراث ایران و بسیاری از بنیادها و مراکز ایران شناسی و نیز کانون ها و انجمن های ایرانی در خارج از ایران این شیوۀ نگارش را اتّخاذ نموده اند.

واژگان خارجی در زبان فارسی و لهستانی

مقاله زیر را خانم کاشا گژیبک Kasia Grzybek دانشجوی سال آخر ایرانشناسی برایمان فرستاده اند،  خوب می شود اگر علاقه مندان  نظر یا انتقاد خود  را بنویسند تا بحث مفیدی در این زمینه دربگیرد و به نتایج جالب بینجامد.

مقایسه استفاده از واژگان خارجی در زبان‌های فارسی و لهستانی

استفاده از کلماتی که از زبان‌های خارجی وارد زبان شده‌اند در فارسی و لهستانی بسیار فرق دارد. اختلاف نه تنها در روشی که آن‌ کلمات وارد زبان می شوند، بلکه در دلایل ورود آن‌ها و کاربرد بعدی هم پیداست، با این حال به چند نکته مشابه هم می‌شود اشاره کرد. هدف نویسنده این مقاله، نشان دادن همین اختلافات و شباهت‌ها می باشد.

وضع زبان لهستانی از نظر واژگان خارجی بیشتر شبیه وضع زبان فارسی در قرن 7 و 8 میلادیست که کلمات عربی زیادی وارد زبان شد. در آن هنگام نوشتن کلمات تازه وارد آسان بود زیرا فارسی و عربی از یک الفبا استفاده می کنند. تنها فرق آن کلمات وقتی در فارسی و عربی به کار برده می شدند، تلفظ آن‌ها بود، چون فارسی زبانان، آن‌ها را مثل سایر واژگان خود تلفظ می کردند.

زبان لهستانی، مثل اکثر زبان‌های اروپایی، از الفبای لاتین استفاده می کند، برای همین ممکن است که کلمات تازه وارد خارجی، به شکل اصلی خودشان نوشته شوند تا موقعی که زبان شناسان توافق کنند که چطور می‌توان آن را طبق اصول نوشتاری زبان لهستانی نوشت. معمولاً بعد از اینکه کلمه ی خارجی مثل کلمات لهستانی نوشته شود و بتوان آن را صرف کرد ( باید در نظر گرفت که در زبان لهستانی اسم و صفت و... هم صرف می شوند) برای بیشتر لهستانی ها آن کلمه کاملاً لهستانی به حساب می آید،مثلاً maquillage که شده makijaż یا video که شده wideo.

از لحاظ دستور زبان، فرق بسیاری میان کاربرد واژگان خارجی در فارسی و لهستانی وجود دارد. در زبان لهستانی مثلاً برای اینکه کلمه به صورت فعل استفاده شود باید بسیار تغییر کند تا شکل فعل درست و قابل صرف لهستانی به خود بگیرد، مثل fotografować به معنای «عکس گرفتن» که از کلمه fotografia ساخته شده است. در زبان فارسی برعکس،هرچند کلمه خارجی در زبان خودش اسم/صفت/قید است، می‌توان با اضافه کردن مصدری مثل «کردن»، «گرفتن» یا «دادن» فعل مرکب درستی ساخت و به همین آسانی از آن استفاده کرد. به عنوان مثال: چک کردن، ژست گرفتن، پرینت گرفتن و ... (که البته در لهستانی هم معادلش را داریم در فعلهایی مثل robić makijaż، یعنی آرایش کردن).

از طرف دیگر، شباهت‌های زیادی بسته به اینکه از چه حوزه ای و برای چه، کلمه خارجی وارد زبان شده، وجود دارد. اصولاً زبان ها، واژه‌ها را از حوزه های خاصّی وارد می کنند. مثلاً کلمات مربوط به تکنولوژی، هم به فارسی و هم به لهستانی، بیشتر از انگلیسی وارد شده (كامپيوتر و komputer) و واژگان هنری یا وابسته به مد و لباس (رب دوشامبر، هرچند آن یکی به لهستانی szlafrok می باشد که از آلمانی Schlafrock گرفته شده است) از زبان فرانسوی. در مقایسه با فارسی که کلمات علمی را از زبان عربی گرفته، لهستانی از زبان‌های همسایه مانند زبان روسی، آلمانی یا فرانسوی معمولاً وام گرفته است. نکته قابل توجه این است که معمولاً وقتی کشوری زیر نفوذ کشور دیگر است، زبان نیز زیر نفوذ آن زبان قرار می‌گیرد.

آخرین نکته جالب و قابل توجه در مورد واژگان خارجی در زبان‌های لهستانی و فارسی ارزش استتیک آنهاست. باید دانست که در ادبیات فارسی، تعداد کلمات هم معنی مختلفی که نویسنده می‌تواند کنار هم بگذارد، نشانه مستقیم توانایی و هنر آن نویسنده است. اگر این را در نظر داشته باشیم، معلوم می‌شود که استفاده از واژگان خارجی به ارزش و زیبایی سبک نویسنده مورد نظر می افزاید. البته بعضی‌ها ترجیح می‌دهند به جای کلمات خارجی از آنچه که ریشه در زبان فارسی کلاسیک یا حتی میانه دارد، استفاده کنند و اگر نویسنده واژه‌های خارجی را قبول داشته باشد، معمولاً آن‌هایی را که ریشه عربی دارند بر انگلیسی یا فرانسوی ترجیح می‌دهد مثلاً ممکن است بگوید: در این شهر نه پزشک است و نه طبیب.

اما در نوشته‌های لهستانی (هرچند این نظریه ممکن است ناشی از سلیقه نویسنده این مقاله باشد) اگر کسی به جای لهستانی، کلمات خارجی به کار ببرد، خواننده احساس می‌کند که علت آن احتمالاً ضعف و ناتوانی نویسنده است. و اگر واژگان خارجی همراه کلمات لهستانی با یک معنی باشند، این شیوه نوشتن زشت و غیرعادی به نظر می‌آید.

در آخر می‌توان افزود که هم لهستانی ها و هم ایرانی‌ها دوست دارند از اسم خاص خارجی برای اسم معمولی اشیاء استفاده کنند. ایرانی‌ها « ریمل» دارند و «آدیداس»، ما همینطور  "adidasy"  و یا «pampersy» . بعضی از کلمات انگلیسی یا فرانسوی یا حتی روسی که وارد زبان فارسی شدند، در لهستانی هم هستند. آن‌ها عبارتند از: سماور samowar، کراواتkrawat، پیژامهpiżama و ... و البته همه «ایسم» ها و «ایست» ها مانند ایده آلیسمidealizm و ایده آلیست idealista، رئالیسم realizm و رئالیستrealista و صدها کلمه شبیه به این ها.

کاتاژینا گژیبک /Kasia Grzybek  سال آخر کارشناسی رشته ایرانشناسی